ابراهیم
انچه که تاریخ و قصص مذهبی می گویند و در تورات تصریح شده است ، ابراهیم در دوره ای بسر می برده است که نظام اجتماعیش ،تابع شرایط قبائلی بوده و او خود وابسته به قبیله ای از قبائل آرامی،و همیشه در حال کوچ بوده است و اینکه ابراهیم را گاهی در سومر می بینیم و گاه در بابل ، زمانی در حران و زمانی در مصر ،وقتی در عربستان ،برای این است که خود ، وفردی وابسته به قبیله بیابانگرد و دامدار ، و قبیله اش هنوز به مرحله شهر نشینی و اسکان نرسیده است . بعضی از تاریخ نویسان نوشته اند : « ابراهیم نخست جامعه خود را – در بین النهرین – از مرحله قبائلی به مرحله اسکان – یعنی آغاز تمدن – انتقال داده است »
بنابراین ابراهیم در دوران قبائلی می زیست و از نظر جامعه شناسی ، او باید یکی از بنیانگزاران و یا یکی از عوامل تحول و ارتقاء مذهب «فتیشیسم» یا «ارواح پرستی » و یا « پرستش قوای طبیعت و مظاهر » آن – ستاره پرستی و ماه و خورشید به مرحله – یعنی بت پرستی که شکل تکامل یافته مذهب شرک است – می بود ، در حالیکه بر خلاف زیر بنای اقتصادی و نظام اجتماعی مرحله تحول تاریخی جامعه اش – که قبایلی است – بنیانگزار مکتب توحید جهانی می شود .....
در تحول جامعه از شرک بتوحید ، ابراهیم از همه پیامبران جلوتر است هم از پیامبران شناخته شده چین و هند و ایران و هم از حکمای بزرگ و شناخته شده یونان –در صورتیکه از لحاظ تحول فرهنگ و تکامل تمدن از همه عقب تر است .
م . آ / 15/ ص 102 – 103
می بینیم که دعوت ابراهیم ، دعوتی سازنده و خلاق است – نه زهد گرایی – دعوت به تجمع و شهر نشینی است و «هاجر» اصلا به معنای شهر و تمدن است . و ابراهیم و همسرش بزرگترین مهاجر ین تاریخند ، مهاجرتی بیرونی – نه درونی – یعنی حرکت سازنده تمدن مادی و اجتماعی در زمین بوسیله قبائل متفرق . چنین است که ابراهیم بنیانگزار تمدن در بین النهرین است .
م . آ /15 / ص 112
شناخت براهیم یعنی شناخت روح اساسی مذاهب بزرگ حق ، که ما به عنوان پیروان کاملترین و آخرینش به آن وابسته ایم . بنابراین شناختن ابراهیم شرط اساسی است برای شناخت دین و اسلام ، که « اسلام » بنیانگزار اساسی اش ابراهیم خلیل است .
م . آ / 29 /ص 7
دیدگاه مقام معظم رهبری درباره دکتر شریعتی